Chế độ ăn Ketogenic (Keto) trong điều trị động kinh ở trẻ em

1. Chế độ ăn keto là gì?

Chế độ ăn ketogenic (keto) là một phương pháp điều trị không dùng thuốc, trong đó chất béo chiếm tỷ lệ rất cao, còn carbohydrate bị hạn chế nghiêm ngặt, nhằm đưa cơ thể vào trạng thái nhiễm ceton sinh lý (ketosis).

Khi đó, não bộ sử dụng thể ceton thay cho glucose làm nguồn năng lượng chính. Sự thay đổi này giúp ổn định hoạt động điện của não, từ đó có thể làm giảm tần suất cơn động kinh ở một số trẻ.

👉 Cần nhấn mạnh:
Keto không phải là chế độ ăn giảm cân, và không phải trẻ nào bị động kinh cũng cần hoặc phù hợp với keto.

2. Vì sao keto có thể giúp giảm cơn động kinh?

Cho đến nay, cơ chế tác dụng của keto chưa được hiểu hoàn toàn, nhưng các nghiên cứu cho thấy nhiều yếu tố cùng tham gia:

• Giảm tính kích thích quá mức của tế bào thần kinh

• Tăng dẫn truyền ức chế (GABA)

• Cải thiện chức năng ty thể và chuyển hóa năng lượng não

• Giảm viêm và stress oxy hóa

• Tác động lên trục ruột – não

Hiệu quả của keto không đến từ một cơ chế đơn lẻ, mà là sự phối hợp của nhiều thay đổi sinh học, giúp não ổn định hơn trước các kích thích gây co giật.

3. Các dạng chế độ ăn keto được sử dụng trong lâm sàng

Không có một chế độ keto “chuẩn cho tất cả”. Việc lựa chọn cần cá thể hóa theo tuổi, loại động kinh, mức độ nặng và khả năng phối hợp của gia đình.

4. Keto hiệu quả trong những trường hợp nào?

Chế độ ăn keto được chứng minh là đặc biệt hữu ích trong:

• Động kinh kháng thuốc

• Hội chứng West

• Động kinh khởi phát sớm, nhiều dạng cơn

• Thiếu hụt vận chuyển glucose (GLUT1 deficiency)

• Một số thể động kinh liên quan đến bất thường chuyển hóa hoặc gen như hội chứng Dravet

📊 Theo các nghiên cứu:

• Khoảng 50% trẻ giảm được ≥50% số cơn

• 10–15% trẻ có thể gần như hết cơn trong thời gian theo dõi

Tuy nhiên, không phải trẻ nào áp dụng keto cũng đáp ứng.

5. Keto có thay thế thuốc chống động kinh không?

Không.

Trong thực hành lâm sàng, keto không đối lập với thuốc mà thường:

• Được dùng kết hợp với thuốc chống động kinh

• Giúp giảm số lượng hoặc liều thuốc

• Giảm tác dụng phụ của đa trị liệu kéo dài

👉 Keto là một phần của chiến lược điều trị toàn diện, không phải giải pháp thay thế hoàn toàn.

6. Những khó khăn và tác dụng phụ cần lưu ý

Keto là một can thiệp y khoa, không phải chế độ ăn thông thường.

Khó khăn thường gặp:

• Khó tuân thủ, đặc biệt trong thời gian đầu

• Cần cân – tính – theo dõi sát

• Áp lực tâm lý cho gia đình

Tác dụng phụ có thể gặp:

• Táo bón, buồn nôn

• Hạ đường huyết sớm

• Rối loạn mỡ máu

• Thiếu vi chất

• Chậm tăng trưởng nếu theo dõi không đầy đủ

👉 Vì vậy, keto cần được triển khai dưới chỉ định và theo dõi y tế, không tự ăn khi chưa có chỉ định.

7. Vai trò của gia đình trong điều trị bằng keto

Thành công của keto phụ thuộc rất lớn vào sự đồng hành của gia đình:

• Hiểu đúng mục tiêu: giảm cơn, cải thiện chất lượng sống, không phải “chữa khỏi hoàn toàn”

• Kiên trì theo dõi và trao đổi thường xuyên với bác sĩ

• Quan sát sự phát triển, giấc ngủ, hành vi và sinh hoạt của trẻ, không chỉ số lượng cơn

8. Tóm lại

Chế độ ăn keto không phải là phép màu,
nhưng là một công cụ điều trị quan trọng khi được chỉ định đúng.

Trong điều trị động kinh ở trẻ em, đặc biệt các thể nặng như hội chứng West,
thuốc – chế độ ăn – can thiệp phát triển – và gia đình cần đi cùng nhau.

👉 Điều trị hiệu quả là một hành trình cá thể hóa, phù hợp với từng đứa trẻ.