Hành vi thách thức- Phương pháp FCT
Nhiều phụ huynh lo lắng khi thấy con:
la hét
ăn vạ
đánh người
hoặc bỏ chạy
Nhưng phía sau những hành vi đó,
thường là một nhu cầu chưa được nói ra.
Hành vi là một cách giao tiếp
Và thay vì chỉ “ngăn lại”,
chúng ta có thể dạy trẻ một cách giao tiếp tốt hơn.
🧠 Phương pháp FCT – 5 bước đơn giản
(Functional Communication Training – Carr & Durand, 1985)
1. 🔍 Xác định hành vi thách thức
Hãy chọn một hành vi cụ thể:
ví dụ: la hét khi học
ném đồ khi không được chơi
👉 Tránh nói chung chung như “con khó”
👉 Càng cụ thể → càng dễ giúp
2. 🧩 Lượng giá chức năng của hành vi
Hỏi:
“Hành vi này giúp trẻ đạt được điều gì?”
Thường sẽ rơi vào 4 nhóm:
🚫 Tránh né (không muốn làm)
🎯 Đòi hỏi (muốn có thứ gì)
🤝 Tìm chú ý
💬 Báo khó chịu
👉 Đây là bước quan trọng nhất.
3. 💬 Dạy cách giao tiếp thay thế
Thay vì hành vi cũ,
hãy dạy trẻ một cách “nói” đơn giản hơn:
nói “con nghỉ”
chỉ tay
dùng hình
hoặc từ đơn giản
👉 Nguyên tắc:
Cách mới phải dễ hơn hành vi cũ
4. 🛠 Thực hiện can thiệp
Khi trẻ dùng cách giao tiếp mới → đáp ứng ngay
Khi trẻ dùng hành vi cũ → hạn chế đáp ứng (nếu an toàn)
Ví dụ:
trẻ nói “con không thích” → cho nghỉ ngắn
trẻ la hét → không đáp ứng ngay
👉 Trẻ sẽ học được:
“Nói đúng cách hiệu quả hơn”
5. 📈 Theo dõi và điều chỉnh
Hành vi có giảm không?
Trẻ có dùng cách giao tiếp mới nhiều hơn không?
Nếu chưa hiệu quả:
cách giao tiếp có quá khó không?
phản hồi có đủ nhanh và nhất quán không?
👉 Điều chỉnh nhẹ nhàng, từng bước.
⚖️ Một điều quan trọng
Không phải “dừng hành vi” là xong.
Nếu không dạy cách thay thế,
trẻ sẽ tìm một hành vi khác.
🎯 Nguyên tắc
Trẻ không cần bị phạt nhiều hơn
mà cần được dạy cách giao tiếp tốt hơn
🌱 Kết lại
Hành vi của trẻ không phải là “cố tình chống đối”.
Mà thường là:
trẻ đang cố nói điều gì đó,
theo cách mà trẻ đang có
Nếu chúng ta giúp trẻ có một cách “nói” tốt hơn,
thì hành vi sẽ dần thay đổi.
🌿 Ví dụ 1: Trẻ la hét khi học bài
🔍 1. Hành vi thách thức
Trẻ la hét, ném bút khi ngồi học.
🧩 2. Chức năng hành vi
👉 Trẻ muốn tránh nhiệm vụ (bài khó, ngồi lâu)
💬 3. Giao tiếp thay thế
Dạy trẻ nói hoặc chỉ:
• “con nghỉ”
• hoặc giơ tay xin nghỉ
🛠 4. Can thiệp
• Khi trẻ nói “con nghỉ” → cho nghỉ 2–3 phút
• Khi trẻ la hét → không cho nghỉ ngay
📈 5. Theo dõi
• Ban đầu trẻ vẫn la
• Sau vài ngày → bắt đầu nói “con nghỉ”
👉 Hành vi la giảm dần
🌿 Ví dụ 2: Trẻ ăn vạ để đòi điện thoại
🔍 1. Hành vi
Lăn ra khóc khi không được xem điện thoại.
🧩 2. Chức năng
👉 Muốn đạt được thứ mình thích
💬 3. Giao tiếp thay thế
Dạy trẻ:
• “cho con xem”
• hoặc đưa hình điện thoại
🛠 4. Can thiệp
• Khi trẻ nói đúng → cho xem (có giới hạn thời gian)
• Khi ăn vạ → không đáp ứng ngay
📈 5. Theo dõi
👉 Trẻ hiểu:
nói đúng → có nhanh hơn
🌿 Ví dụ 3: Trẻ đánh người để được chú ý
🔍 1. Hành vi
Đánh mẹ khi mẹ đang bận.
🧩 2. Chức năng
👉 Muốn được chú ý
💬 3. Giao tiếp thay thế
Dạy trẻ:
• “mẹ ơi chơi với con”
• hoặc kéo tay nhẹ
🛠 4. Can thiệp
• Khi trẻ nói → mẹ phản hồi ngay
• Khi trẻ đánh → không tương tác (nếu an toàn)
📈 5. Theo dõi
👉 Trẻ dần chuyển từ đánh → gọi
——
🌿 Ví dụ 4: Trẻ tự cắn tay
🔍 1. Hành vi
Tự cắn tay khi căng thẳng.
🧩 2. Chức năng
👉 Báo khó chịu / quá tải
💬 3. Giao tiếp thay thế
• “con mệt”
• “con không thích”
• hoặc dùng hình
🛠 4. Can thiệp
• Khi trẻ báo đúng → giảm kích thích (cho nghỉ, giảm tiếng ồn…)
• Đồng thời dạy thêm cách tự điều chỉnh (ôm gối, bóp bóng…)
📈 5. Theo dõi
👉 Nếu giao tiếp tốt hơn → hành vi tự gây hại giảm
🎯 cần nhớ
❌ Không chỉ dừng hành vi
✅ Mà dạy một cách giao tiếp thay thế
