Rối loạn học tập ở trẻ: RL đọc – RL viết – RL tính toán. Hiểu đúng để giúp con học tốt hơn và tự tin hơn
Rất nhiều phụ huynh đưa con đi khám với cùng một câu hỏi:
“Con em thông minh nhưng học rất vất vả.”
“Con cố gắng nhiều mà kết quả vẫn không khá hơn.”
Trong nhiều trường hợp, đây không phải do lười học hay kém thông minh, mà là do trẻ gặp rối loạn học tập – tức là não bộ xử lý thông tin học tập theo cách khác.
Dyslexia – Rối loạn đọc
Rối loạn đọc là khó khăn trong cách não xử lý ngôn ngữ viết và ngôn ngữ nói. Trẻ thường gặp nhất ở việc đọc, nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến:
viết,
đánh vần,
diễn đạt bằng lời,
ghi nhớ,
quản lý thời gian,
thậm chí là định hướng không gian.
👉 Dyslexia không phải bệnh về mắt.
👉 Trẻ không nhìn sai, mà não xử lý thông tin chữ viết khác.
👉 Dyslexia không do lười học hay thiếu thông minh.
Đây là tình trạng kéo dài suốt đời, nhưng trẻ có thể học tốt hơn rất nhiều nếu được hỗ trợ đúng cách.
Hỗ trợ trẻ rối loạn đọc như thế nào?
Tại trường, trẻ có thể được:
học cá nhân hoặc nhóm nhỏ,
thêm thời gian khi đọc – viết,
hướng dẫn ngắn gọn, rõ ràng,
dùng sách nói (audiobook),
giảm khối lượng bài tập,
được cung cấp ghi chú sẵn.
Tại nhà, cha mẹ có thể:
đọc sách to cho con nghe,
nghe audiobook cùng con,
đọc thơ, vần điệu, bài hát (đặc biệt với trẻ nhỏ).
⚠️ Lưu ý: không có bằng chứng khoa học cho thấy các bài tập mắt hay “liệu pháp thị giác” có thể điều trị dyslexia.
Dysgraphia – Rối loạn kỹ năng viết
Rối loạn kỹ năng viết là khó khăn trong hành động viết:
chữ xấu,
viết rất chậm,
mỏi tay,
khó đánh máy.
Trẻ phải dồn quá nhiều năng lượng cho việc “viết cho đúng”, nên không còn đủ sức để suy nghĩ và diễn đạt ý tưởng.
Dysgraphia không phải do trẻ lười viết hay “không chịu luyện chữ”.
Tình trạng này thường liên quan đến:
vận động tinh,
phối hợp tay – mắt,
nhận thức không gian.
Hỗ trợ trẻ dysgraphia
Can thiệp chính là hoạt động trị liệu (occupational therapy) để cải thiện kỹ năng vận động tinh.
Tại trường, trẻ có thể được:
thêm thời gian khi viết,
trả lời bằng lời nói thay vì viết,
chia bài viết thành từng bước nhỏ,
dùng sơ đồ, bảng biểu,
dùng dụng cụ hỗ trợ (tay cầm bút, chuyển giọng nói thành chữ).
Tại nhà:
luyện gõ bàn phím,
tập viết theo cách vui: viết trong không khí, cát, kem cạo râu…
Rối loạn diễn đạt bằng văn bản
Viết không chỉ là viết chữ đẹp.
Rối loạn diễn đạt bằng văn bản là khi trẻ:
khó sắp xếp ý,
viết câu lộn xộn,
diễn đạt không mạch lạc,
dù chữ viết có thể vẫn rõ ràng.
Tình trạng này thường đi kèm:
rối loạn học tập khác,
ADHD (giảm chú ý).
Thực tế cho thấy:
Khoảng 60% trẻ có ADHD sẽ gặp rối loạn diễn đạt bằng văn bản khi lớn lên.
Hỗ trợ trẻ rối loạn diễn đạt bằng văn bản
Tại trường:
thêm thời gian làm bài,
hướng dẫn cực kỳ rõ ràng,
gợi ý từ khóa,
sơ đồ tư duy,
công nghệ hỗ trợ (kiểm tra chính tả, nói thành chữ).
Dyscalculia – Rối loạn học toán
Rối loạn học toán là khó khăn trong:
hiểu số lượng,
so sánh lớn – nhỏ,
hiểu ký hiệu toán học,
áp dụng kiến thức để giải bài toán.
👉 Dyscalculia không phải do “dốt toán”
👉 Nam và nữ gặp như nhau (không có chuyện con trai giỏi toán hơn con gái)
Hỗ trợ trẻ dyscalculia
Hiện chưa có chương trình đặc hiệu như dyslexia, nhưng:
học đa giác quan,
học bằng vật thật,
trò chơi,
giúp trẻ hiểu toán tốt hơn.
Tại trường:
thêm thời gian làm bài,
giảm số lượng bài toán,
cho phép dùng máy tính.
Tại nhà:
dùng đồ vật (kẹo, hạt, đồ chơi),
chơi boardgame, game máy tính liên quan đến số.
Có nên đánh giá toàn diện không?
👉 Rất nên.
Đánh giá giúp:
hiểu rõ khó khăn cụ thể của trẻ,
nhận ra điểm mạnh của con,
xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp tại trường và ở nhà.
Giúp con giữ vững sự tự tin
Trẻ gặp khó khăn học tập rất dễ:
mất tự tin,
nghĩ mình “ngu”,
xấu hổ với bạn bè.
Cha mẹ đóng vai trò then chốt:
giúp con hiểu: ai cũng có điểm khó riêng,
nuôi dưỡng tư duy phát triển,
nhấn mạnh rằng kỹ năng có thể cải thiện theo thời gian.
👉 Điều quan trọng nhất: giữ lòng tự trọng và sự tự tin cho trẻ.
🌱 Thông điệp
Trẻ không lười.
Trẻ không kém thông minh.
Trẻ chỉ học theo cách khác.
Hiểu đúng – hỗ trợ đúng – đồng hành lâu dài
👉 trẻ hoàn toàn có thể phát triển và thành công.
