Rối loạn vận động ở trẻ em

Trong quá trình nuôi dạy con, không ít phụ huynh nhận thấy những cử động “lạ”:

• Bé hay nháy mắt, lắc đầu

• Tay run khi cầm đồ vật

• Cơ co bất thường tạo tư thế kỳ lạ

• Những động tác lặp đi lặp lại khó giải thích

Câu hỏi thường gặp là:

“Đây chỉ là thói quen? Hay dấu hiệu bệnh lý thần kinh?”

Để trả lời, trước tiên cần hiểu khái niệm rối loạn vận động.

🧠 Rối loạn vận động là gì?

Rối loạn vận động là nhóm tình trạng liên quan đến hệ thần kinh khiến trẻ:

✔ Xuất hiện chuyển động ngoài ý muốn, hoặc
✔ Gặp khó khăn khi thực hiện vận động bình thường

Điều quan trọng:

👉 Không phải do yếu cơ
👉 Mà do cách não bộ điều khiển vận động hoạt động chưa chuẩn xác

Các vùng não tham gia kiểm soát vận động rất phức tạp (hạch nền, tiểu não, vỏ não vận động…). Khi hệ thống này hoạt động không đồng bộ, các cử động bất thường có thể xuất hiện.

👀 Biểu hiện lâm sàng thường gặp

Rối loạn vận động ở trẻ có nhiều dạng. Một số kiểu phổ biến:

✨ Tics

• Nháy mắt, hỉnh mũi, giật đầu, phát âm lặp lại

• Thường nhanh, thoáng qua

• Có thể tăng khi căng thẳng, mệt

✨ Run (tremor)

• Run tay khi giữ đồ vật hoặc khi làm động tác chính xác

• Có thể nhẹ hoặc rõ

✨ Giật cơ (myoclonus)

• Giật nhanh, chớp nhoáng ở cơ

• Có thể sinh lý (ví dụ khi ngủ) hoặc bệnh lý

✨ Loạn trương lực cơ (dystonia)

• Cơ co kéo dài gây tư thế bất thường

• Có thể xoắn, vặn chi

✨ Mất phối hợp vận động (ataxia)

• Đi đứng lảo đảo, vụng về bất thường

• Cần chú ý vì thường không phải sinh lý

👉 Một đặc điểm chung:
Các cử động này thường không giống vận động tự nhiên bình thường của trẻ.

⚠️ Rối loạn vận động có luôn nguy hiểm không?

Đây là điểm khiến nhiều phụ huynh bất ngờ.

Có những rối loạn vận động:

✔ Lành tính
✔ Không ảnh hưởng trí tuệ
✔ Có thể giảm dần theo tuổi

Ví dụ:

• Tics thoáng qua

• Một số dạng run sinh lý

• Một số chuyển động lặp khuôn ở trẻ nhỏ

Nhưng cũng có những trường hợp cần đánh giá kỹ vì liên quan bệnh lý thần kinh.

🔬 Bác sĩ đánh giá bằng cách nào? (Cận lâm sàng)

Khám lâm sàng luôn là bước quan trọng nhất.

Tùy tình huống, bác sĩ có thể cân nhắc:

🧠 EEG (điện não đồ)

• Khi cần phân biệt với cơn co giật / động kinh

🧠 MRI não

• Khi nghi ngờ bất thường cấu trúc thần kinh

🧬 Xét nghiệm gen

• Khi nghi ngờ nguyên nhân di truyền

🧪 Xét nghiệm chuyển hóa / máu

• Khi cần loại trừ nguyên nhân nội khoa

👉 Không phải trẻ nào cũng cần làm đầy đủ xét nghiệm.
Chỉ định phụ thuộc vào biểu hiện cụ thể.

💊 Điều trị rối loạn vận động

Điều trị phụ thuộc vào loại rối loạn + nguyên nhân + mức độ ảnh hưởng chức năng.

Có thể gồm:

✔ Theo dõi đơn thuần (nếu nhẹ, lành tính)
✔ Thuốc để giảm run, giật, co cứng
✔ Tiêm botulinum toxin trong một số trường hợp dystonia
✔ Phục hồi chức năng (vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu…)
✔ Hiếm hơn: can thiệp chuyên sâu

🌱 Tiên lượng dài hạn

Rất đa dạng.

Một số trẻ:

✨ Chỉ có biểu hiện nhẹ, tự giảm theo tuổi

Một số trẻ khác:

✨ Cần điều trị và theo dõi lâu dài

Điểm quan trọng nhất không phải là tên gọi chẩn đoán, mà là:

👉 Rối loạn đó có ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập, phát triển của trẻ hay không

🩺 Khi nào phụ huynh nên đưa trẻ đi khám?

Bạn nên cho trẻ đi khám nếu:

• Cử động bất thường kéo dài hoặc tăng dần

• Ảnh hưởng chức năng (viết, đi lại, ăn uống…)

• Kèm dấu hiệu khác (yếu, chậm phát triển, thay đổi hành vi…)

• Hoặc đơn giản: bạn cảm thấy lo lắng

Trong nhi khoa, không có sự thăm khám nào là dư thừa khi cha mẹ còn băn khoăn.

💛 Thông điệp

Rối loạn vận động ở trẻ em là lĩnh vực rất rộng.

Không phải mọi cử động lạ đều là bệnh nặng.
Nhưng cũng không nên bỏ qua nếu có dấu hiệu bất thường rõ.

Đánh giá đúng giúp:

✔ Tránh lo lắng quá mức
✔ Tránh bỏ sót vấn đề cần can thiệp
✔ Tránh điều trị không cần thiết