Hội chứng Dravet và điều trị chính xác trong bệnh não động kinh và phát triển (DEE)

Hội chứng Dravet và điều trị chính xác trong bệnh não động kinh và phát triển (DEE)

Dữ liệu giai đoạn sớm về ETX101 từ Encoded Therapeutics, được trình bày tại #AES2025, cho thấy các tín hiệu lâm sàng tích cực ở trẻ mắc hội chứng Dravet do SCN1A, bao gồm giảm gánh nặng co giật và cải thiện ở một số lĩnh vực hành vi thích ứng. Đây là dữ liệu từ nghiên cứu nhãn mở (open-label), thời gian theo dõi còn hạn chế, do đó cần được diễn giải thận trọng, trong bối cảnh diễn tiến tự nhiên của bệnh và các can thiệp điều trị đi kèm.

Nhìn rộng hơn, ETX101 giúp minh họa rõ bức tranh điều trị chính xác (precision medicine) trong DEE. Trong thực hành hiện nay, phần lớn các can thiệp vẫn thuộc nhóm điều trị chính xác theo triệu chứng (symptomatic precision), tập trung vào lựa chọn và tránh thuốc dựa trên cơ chế kênh ion hoặc chất dẫn truyền thần kinh, với tác động chủ yếu là kiểm soát co giật. Một bước sâu hơn là điều trị nhắm vào con đường dẫn truyền sinh học (pathway), như mTOR hay cân bằng GABA–glutamate, có thể mang tính thay đổi bệnh (disease-modifying) ở mức độ nhất định nhưng thường không đặc hiệu theo từng gen.

Ngược lại, ETX101 đại diện cho nhóm điều trị thay đổi bệnh đặc hiệu theo gen (gene-specific disease-modifying therapies). Liệu pháp này nhắm vào cơ chế thiếu liều gen (haploinsufficiency) của SCN1A – tức là chỉ một bản sao gen còn hoạt động, không đủ để duy trì chức năng sinh lý bình thường. Chiến lược điều trị là tăng biểu hiện bản gen SCN1A còn lại, một cách chọn lọc ở neuron ức chế GABAergic, thông qua liệu pháp điều hòa biểu hiện gen, với mục tiêu tác động vào cơ chế bệnh sinh nền tảng chứ không chỉ giảm triệu chứng.

Dù vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, những dữ liệu này cho thấy hướng tiếp cận đặc hiệu theo gen và theo loại tế bào (gene-specific, cell-targeted) có thể là một bước tiến quan trọng trong DEE, không chỉ với kiểm soát co giật mà còn hướng tới các kết cục phát triển thần kinh.

Hy vọng cho năm 2026 là các nghiên cứu tiếp theo sẽ làm rõ hơn độ bền hiệu quả, tính an toàn dài hạn và khả năng triển khai thực tế của điều trị chính xác trong những bối cảnh chăm sóc khác nhau.