Phẫu thuật cắt thể chai
Khi mục tiêu không còn là “hết cơn hoàn toàn”, mà là giữ cho một đứa trẻ được đứng dậy an toàn
Trong điều trị động kinh trẻ em, có những bệnh nhân mà mục tiêu của chúng ta không còn đơn thuần là giảm số cơn co giật.
Mà là:
giữ cho trẻ không còn ngã đập đầu mỗi ngày,
giữ cho trẻ còn khả năng đi lại,
còn cơ hội học,
còn cơ hội tương tác với gia đình,
và đôi khi, chỉ đơn giản là giúp cha mẹ không còn sống trong nỗi sợ rằng con sẽ té xuống bất cứ lúc nào.
Đó là lúc chúng ta bắt đầu nghĩ đến phẫu thuật cắt thể chai (corpus callosotomy).
Động kinh kháng thuốc không phải là “đã dùng nhiều thuốc”
Theo định nghĩa của ILAE, động kinh kháng thuốc là khi bệnh nhân vẫn không kiểm soát được cơn sau ít nhất hai thuốc chống động kinh phù hợp, đủ liều và đủ thời gian.
Khoảng 30% bệnh nhân động kinh thuộc nhóm này.
Ở trẻ em, đặc biệt trong các hội chứng động kinh nặng khởi phát sớm, tình trạng này thường đi kèm:
chậm phát triển,
rối loạn vận động,
cơn ngã (drop attacks),
nguy cơ chấn thương,
và tăng nguy cơ tử vong liên quan động kinh.
Thể chai là gì?
Thể chai là bó sợi thần kinh lớn nhất nối hai bán cầu não.
Nhiều cơn động kinh toàn thể hóa rất nhanh nhờ các đường dẫn truyền này.
Phẫu thuật cắt thể chai không “lấy bỏ” vùng sinh động kinh.
Mục tiêu của nó là:
ngăn sự lan truyền của hoạt động động kinh từ bán cầu này sang bán cầu còn lại.
Vì vậy, đây được xem là một phẫu thuật “cắt liên kết” (disconnective surgery), hơn là phẫu thuật cắt bỏ tổn thương.
Khi nào nghĩ đến cắt thể chai?
Không phải mọi bệnh nhân động kinh kháng thuốc đều phù hợp.
Nhóm thường được cân nhắc là:
cơn mất trương lực (atonic seizures),
cơn co cứng (tonic seizures),
co thắt động kinh,
cơn giật cơ,
đặc biệt khi đi kèm:các cơn ngã gây chấn thương lặp đi lặp lại.
Đây thường là những trẻ:
té hàng chục lần mỗi ngày,
phải đội nón bảo hộ,
không thể tự đi học hay chơi bình thường.
Ở những bệnh nhân này, chỉ cần giảm được cơn ngã cũng đã có thể thay đổi đáng kể chất lượng sống.
Phẫu thuật này có giúp “hết động kinh” không?
Câu trả lời trung thực là:
không phải lúc nào cũng vậy.
Các phân tích gộp quốc tế cho thấy:
tỷ lệ hết hoàn toàn mọi loại cơn không cao,
nhưng tỷ lệ kiểm soát tốt các cơn ngã có thể đạt trên 60%.
Điều đó rất quan trọng.
Vì với nhiều gia đình, mục tiêu thực tế nhất không phải là một điện não đồ hoàn hảo.
Mà là:
trẻ không còn chấn thương,
có thể đứng,
có thể đi,
có thể học lại những kỹ năng đã mất.
Điều đặc biệt của phẫu thuật động kinh hiện đại
Phẫu thuật động kinh ngày nay không còn là quyết định của riêng một bác sĩ.
Trước phẫu thuật, bệnh nhân thường cần:
video EEG kéo dài,
MRI động kinh chuyên sâu,
đánh giá phát triển,
đôi khi PET scan,
và hội chẩn đa chuyên khoa.
Đó là lý do các trung tâm động kinh hiện đại luôn cần sự phối hợp giữa:
thần kinh nhi,
ngoại thần kinh,
điện não,
hình ảnh học,
phục hồi chức năng,
tâm lý – phát triển.
Một điều quan trọng: “giảm cơn” đôi khi vẫn là thành công lớn
Trong y khoa, chúng ta thường quen với tư duy:
hoặc khỏi,
hoặc thất bại.
Nhưng trong động kinh nặng trẻ em, thực tế khác hơn nhiều.
Một đứa trẻ:
từ té 20 lần/ngày xuống còn 1–2 lần,
từ không thể đi thành có thể tự đứng,
từ liên tục nhập viện thành có thể quay lại trường học,
đó không phải là “thất bại điều trị”.
Đó là thay đổi cuộc đời.
Tương lai của phẫu thuật động kinh
Hiện nay, ngoài vi phẫu kinh điển, nhiều kỹ thuật mới đang phát triển:
cắt thể chai nội soi,
laser ít xâm lấn,
kết hợp kích thích thần kinh phế vị (VNS),
và các phương pháp điều biến thần kinh khác.
Điều này cho thấy:
động kinh kháng thuốc không còn là “ngõ cụt”.
Ngay cả khi không thể chữa khỏi hoàn toàn, chúng ta vẫn còn nhiều cách để giúp trẻ an toàn hơn, phát triển tốt hơn, và sống với nhiều cơ hội hơn.
Bài viết tham khảo từ chuyên đề “Phẫu thuật cắt thể chai toàn phần điều trị động kinh kháng thuốc” – ThS.BS Nguyễn Phan Thanh Tú, Khoa Ngoại Thần Kinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM.
