VI MẤT ĐOẠN TRONG ĐỘNG KINH TOÀN THỂ DI TRUYỀN
Động kinh toàn thể di truyền thường được xem là một nhóm bệnh tương đối “sạch” về mặt lâm sàng.
Bệnh nhân có các cơn động kinh toàn thể, điện não phù hợp, MRI thường không ghi nhận tổn thương cấu trúc rõ, và nhiều trẻ có phát triển nhận thức trong giới hạn bình thường. Vì vậy, trong một thời gian dài, nhóm bệnh này được đặt khá xa các rối loạn phát triển thần kinh nặng.
Dữ liệu genomic cho thấy bức tranh phức tạp hơn.
Trong một nghiên cứu lớn trên bệnh nhân động kinh toàn thể di truyền, các vi mất đoạn xuất hiện nhiều hơn ở bệnh nhân so với nhóm chứng. Sự khác biệt này chủ yếu đến từ một số vùng vi mất đoạn tái diễn đã biết, bao gồm 1q21.1, 15q11.2, 15q13.3, 16p11.2, 16p12, 16p13.11 và 22q11.21.(*)
Đây không phải là những vùng hoàn toàn mới.
Nhiều vùng trong số này đã được ghi nhận trong tự kỷ, chậm phát triển, khuyết tật trí tuệ và một số rối loạn tâm thần. Điều này đặt động kinh toàn thể di truyền vào cùng một bản đồ nguy cơ genomic với các rối loạn phát triển thần kinh khác.
Điểm quan trọng là cách diễn giải.
Một vi mất đoạn không nhất thiết là “nguyên nhân” theo nghĩa đơn giản. Nhiều CNV là yếu tố nguy cơ có độ thấm không hoàn toàn và biểu hiện lâm sàng biến thiên. Cùng một biến đổi có thể liên quan đến động kinh ở một người, chậm phát triển ở người khác, hoặc không biểu hiện rõ ở một thành viên trong gia đình.
Vì vậy, câu hỏi không phải chỉ là: CNV này có gây bệnh không?
Câu hỏi đúng hơn là:
Biến đổi này có hiếm không?
Nó nằm trong vùng genomic nào?
Có gene nào liên quan thần kinh trong vùng mất đoạn không?
Nó là de novo hay di truyền?
Kiểu hình của bệnh nhân có phù hợp với những gì đã biết không?
Đối với động kinh toàn thể di truyền, dữ liệu CNV cho thấy một điều quan trọng: ranh giới giữa “động kinh di truyền thường gặp” và “rối loạn phát triển thần kinh” không tuyệt đối như phân loại lâm sàng gợi ý.
Ở tầng triệu chứng, các nhóm bệnh có thể khác nhau.
Ở tầng genomic, chúng có thể chia sẻ cùng một kiến trúc nguy cơ — các CNV và hotspot tái diễn.
Đây là lý do CNV không nên được đọc như một kết quả xét nghiệm đơn lẻ. Nó cần được đặt trong bối cảnh lâm sàng, tiền sử gia đình, dữ liệu dân số và y văn hiện có.
Bài học chính không phải là mọi bệnh nhân động kinh toàn thể di truyền đều cần được xem như có rối loạn phát triển thần kinh.
Bài học chính là: bộ gen không luôn tôn trọng các ranh giới chẩn đoán mà chúng ta đặt ra trên lâm sàng.
Tài liệu tham khảo
(*)Burden Analysis of Rare Microdeletions Suggests a Strong Impact of Neurodevelopmental Genes in Genetic Generalised Epilepsies
Lal D, Ruppert AK, Trucks H, Schulz H, de Kovel CG, et al. (2015) Burden Analysis of Rare Microdeletions Suggests a Strong Impact of Neurodevelopmental Genes in Genetic Generalised Epilepsies. PLOS Genetics 11(5): e1005226. https://doi.org/10.1371/journal.pgen.1005226
Hình: vị trí của các hội chứng động kinh toàn thể do gen/ trong sơ đồ của các loại hội chứng động kinh
