Ba sai lầm rất phổ biến khi cha mẹ chăm sóc trẻ bị rối loạn lo âu
Khi con lo âu, cha mẹ thường rất thương con và cố gắng giúp con cảm thấy dễ chịu hơn.
Nhưng trong thực hành tâm lý học lâm sàng, chúng tôi nhận thấy rằng một số phản ứng rất tự nhiên của cha mẹ lại vô tình làm nỗi lo của trẻ mạnh hơn.
Dưới đây là ba sai lầm phổ biến nhất.
1. Trấn an quá nhiều
Một tình huống rất thường gặp.
Trẻ hỏi:
“Mẹ ơi con có bị bệnh không?”
“Con có sao không?”
“Có nguy hiểm không?”
Cha mẹ thường trả lời:
“Không sao đâu.”
“Con ổn mà.”
“Không có gì hết.”
Vấn đề là trẻ thường hỏi đi hỏi lại nhiều lần.
Điều này xảy ra vì:
Sự trấn an chỉ làm giảm lo âu trong vài phút.
Sau đó não của trẻ lại quay lại câu hỏi cũ.
Kết quả là trẻ phụ thuộc vào sự trấn an của cha mẹ để cảm thấy an toàn.
Trong CBT, chúng ta thường làm khác đi một chút.
Thay vì trấn an liên tục, cha mẹ có thể nói:
“Mẹ biết con đang lo. Nhưng cơ thể con vẫn đang hoạt động bình thường.
Mình cứ tiếp tục làm việc mình đang làm nhé.”
Câu trả lời này không phủ nhận cảm giác của trẻ, nhưng cũng không nuôi dưỡng vòng lặp lo âu.
2. Cho phép trẻ tránh né
Lo âu khiến trẻ muốn tránh những tình huống gây sợ hãi.
Ví dụ:
không muốn đi học
không muốn ra ngoài
không muốn gặp người lạ
không muốn tham gia hoạt động
Cha mẹ thường nghĩ:
“Thôi hôm nay con nghỉ cũng được.”
Điều này có thể giúp trẻ dễ chịu ngay lúc đó.
Nhưng về lâu dài, nó gửi một thông điệp rất mạnh tới não của trẻ:
“Tình huống đó thật sự nguy hiểm.”
Và lần sau trẻ sẽ sợ nhiều hơn.
Trong CBT, chúng tôi thường khuyến khích một cách tiếp cận khác:
không ép buộc, nhưng cũng không củng cố việc tránh né.
Thay vào đó, cha mẹ giúp trẻ tiếp cận từng bước nhỏ.
Ví dụ:
hôm nay chỉ cần đến trường một giờ
hôm nay chỉ cần tham gia một phần hoạt động
hôm nay chỉ cần thử một bước nhỏ
Não của trẻ học tốt nhất qua trải nghiệm thực tế rằng tình huống đó vẫn an toàn.
3. Vô tình củng cố vai trò “người bệnh”
Đây là sai lầm tinh tế nhất.
Khi trẻ lo âu, cha mẹ thường:
cho trẻ nghỉ nhiều hoạt động
giảm yêu cầu
cho phép trẻ làm mọi việc theo ý mình
Điều này xuất phát từ sự thương con.
Nhưng nếu kéo dài, trẻ có thể bắt đầu hiểu rằng:
“Mình đang bệnh, nên mình không cần sinh hoạt bình thường.”
Ví dụ rất đơn giản.
Trẻ nói:
“Con mệt, con phải nằm.”
Nhưng sau đó trẻ nằm để chơi game.
Trong trường hợp này, cha mẹ có thể nhẹ nhàng nói:
“Nếu con đang mệt và cần nằm nghỉ thì mình nghỉ thật.
Khi đang bệnh thì mình không chơi game.”
Sau đó đưa ra lựa chọn rõ ràng:
Con nằm nghỉ → không chơi game
Con ngồi dậy → có thể chơi game
Điều này giúp trẻ hiểu rằng:
những hoạt động bình thường đi kèm với hành vi bình thường.
Nguyên tắc cơ bản
Khi chăm sóc trẻ lo âu, cha mẹ có thể nhớ ba điều sau:
Không trấn an lặp đi lặp lại.
Không củng cố hành vi tránh né.
Không vô tình tạo vai trò “người bệnh” cho trẻ.
Thay vào đó, hãy giúp trẻ quay lại những hành vi bình thường từng bước nhỏ.
Một điều rất quan trọng
Rối loạn lo âu không phải là lỗi của trẻ.
Nhưng nếu được hướng dẫn đúng, trẻ có thể học được rằng:
nỗi sợ không phải lúc nào cũng đúng.
Và chính những trải nghiệm nhỏ mỗi ngày sẽ giúp não của trẻ học lại cảm giác an toàn.
