Bốn tầng phát triển ngôn ngữ- lời nói

Written By Nguyen Thu

Nguyên tắc chung

Trẻ thường không phát triển lời nói một cách độc lập.

Lời nói được xây dựng trên nhiều nền tảng bên dưới như:

  • chú ý

  • tương tác xã hội

  • luân phiên

  • chơi

  • cử chỉ

  • giao tiếp chủ động

Khi một tầng nền tảng chưa vững, việc chỉ tập trung luyện phát âm hoặc dạy từ mới thường không mang lại hiệu quả lâu dài.

TẦNG 1

Đáp ứng với môi trường

Mục tiêu:

Trẻ biết:

  • chú ý đến người khác

  • phản ứng khi được gọi

  • nhận biết sự việc xung quanh

  • tham gia qua lại đơn giản

Ví dụ:

  • quay đầu khi nghe tên

  • nhìn khi người lớn chỉ đồ vật

  • đáp lại tiếng cười

  • chờ đến lượt trong trò chơi đơn giản

Dấu hiệu đạt:

□ Có phản ứng với người khác

□ Có phản ứng với môi trường

□ Có luân phiên đơn giản

TẦNG 2

Chú ý chung và chơi phù hợp

Mục tiêu:

Trẻ biết:

  • chú ý cùng một đối tượng với người khác

  • chơi đúng chức năng đồ chơi

  • duy trì tương tác lâu hơn

Ví dụ:

  • cùng nhìn một chiếc xe

  • cùng xem sách

  • đẩy xe thay vì chỉ xoay bánh xe

Dấu hiệu đạt:

□ Chơi chức năng

□ Có chú ý chung

□ Duy trì tương tác vài phút

TẦNG 3

Hiểu ngôn ngữ và giao tiếp chủ động

Mục tiêu:

Trẻ bắt đầu hiểu rằng giao tiếp có thể làm thay đổi môi trường.

Ví dụ:

  • hiểu từ quen thuộc

  • hiểu chỉ dẫn đơn giản

  • phát ra âm thanh có mục đích

  • kéo tay người lớn để yêu cầu

Dấu hiệu đạt:

□ Hiểu từ quen thuộc

□ Hiểu yêu cầu đơn giản

□ Có hành vi giao tiếp chủ động

□ Tạo âm thanh có mục đích

TẦNG 4

Cử chỉ giao tiếp

Mục tiêu:

Trẻ biết dùng cử chỉ để chia sẻ hoặc yêu cầu.

Ví dụ:

  • chỉ tay

  • giơ tay xin bế

  • đưa đồ vật

  • nhìn luân phiên giữa người và đồ vật

Dấu hiệu đạt:

□ Có chỉ tay yêu cầu

□ Có chỉ tay chia sẻ

□ Có cử chỉ xã hội

TẦNG 5

Từ đơn

Mục tiêu:

Trẻ sử dụng từ đơn hoặc phương tiện giao tiếp tương đương.

Có thể là:

  • lời nói

  • hình ảnh

  • chữ viết

  • AAC

  • thiết bị giao tiếp

Ví dụ:

  • mẹ

  • bánh

  • uống

  • đi

Dấu hiệu đạt:

□ Có từ đơn

□ Sử dụng từ để giao tiếp

□ Dùng từ trong nhiều tình huống

Lưu ý cho phụ huynh

Một số trẻ được đưa đến khám vì “chưa nói”.

Tuy nhiên, khi đánh giá kỹ hơn, khó khăn thực sự có thể nằm ở những tầng thấp hơn như:

  • chưa có chú ý chung

  • chưa biết luân phiên

  • chưa giao tiếp chủ động

  • chưa dùng cử chỉ

Trong những trường hợp này, mục tiêu điều trị không phải là dạy thêm từ mới ngay lập tức, mà là xây dựng những nền tảng cần thiết cho giao tiếp.

Khi nền tảng được cải thiện, ngôn ngữ thường phát triển thuận lợi hơn.

Nguyen Thu
Next

Nguyên nhân chậm nói