Kỹ thuật ABI- can thiệp trước khi hành vi xảy ra

Đừng chỉ dạy khi con nổi nóng. Hãy dạy từ trước.

Một phụ huynh chia sẻ với mình:

“Con ra công viên, chỉ cần nghe ai nói lớn tiếng là quay sang quát lại. Chơi trò chơi mà thua cũng nổi giận.”

Nếu chỉ chờ đến khi con nổi nóng rồi mới giải thích, cả con và bố mẹ đều rất mệt.

Trong can thiệp hành vi, có một nhóm kỹ thuật gọi là Antecedent-Based Interventions (ABI) – tạm hiểu là can thiệp trước khi hành vi xảy ra.

Ý tưởng rất đơn giản:

Muốn thay đổi hành vi, đừng chỉ xử lý sau khi hành vi xuất hiện. Hãy chuẩn bị cho trẻ từ trước.

Bước 1. Ghi lại những tình huống con dễ mất bình tĩnh

Trong vài ngày, phụ huynh có thể ghi lại:

• Con nổi nóng ở đâu?

• Chuyện gì xảy ra ngay trước đó?

• Ai có mặt?

• Điều gì khiến con khó chịu?

Ví dụ:

• Có người nói lớn tiếng.

• Phải chờ đến lượt.

• Thua trò chơi.

• Bị đổi kế hoạch.

• Bị từ chối món đồ mình thích.

Sau một thời gian, phụ huynh sẽ nhận ra con thường nổi nóng trong những tình huống rất giống nhau.

Bước 2. Chuẩn bị trước khi tình huống xảy ra (Priming)

Đừng đợi đến lúc con bùng nổ.

Trước khi vào công viên, có thể nói:

“Hôm nay sẽ có nhiều người. Có thể sẽ có người nói rất to.”

Trước khi chơi trò chơi:

“Trò chơi sẽ có người thắng, người thua.”

Việc báo trước giúp trẻ không bị bất ngờ và có thời gian chuẩn bị.

Bước 3. Dạy trước hành vi mong đợi (Pre-correction)

Không chỉ nói điều gì sẽ xảy ra, mà còn nói con nên làm gì.

Ví dụ:

• “Nếu nghe tiếng lớn, con nhìn mẹ trước.”

• “Nếu khó chịu, con nói: ‘Mẹ ơi, con không thích’.”

• “Nếu thua, mình hít một hơi rồi chúc mừng bạn.”

• “Nếu phải chờ, mình đếm đến 10.”

Điều quan trọng là chỉ chọn 1–2 cách phản ứng đơn giản, dễ nhớ và phù hợp với khả năng của trẻ.

Bước 4. Luyện tập khi con đang bình tĩnh

Đừng để lần đầu con thực hành là lúc đang nổi giận.

Hãy đóng vai ở nhà.

Ví dụ bố giả vờ thắng trò chơi.

Hoặc mẹ giả vờ nói hơi lớn.

Sau đó cùng con thực hành cách phản ứng đã thống nhất.

Não học tốt nhất khi trẻ đang bình tĩnh, không phải khi cảm xúc đã bùng lên.

Bước 5. Khen ngay khi con làm đúng

Đừng chờ con làm hoàn hảo.

Nếu hôm nay con chỉ biết dừng lại vài giây trước khi nổi nóng, đó cũng là một bước tiến.

Hãy khen ngay hành vi mong muốn:

“Mẹ thấy con đã nhìn mẹ trước khi hét.”

“Hôm nay con nhớ hít thở rồi.”

Chính những lời khen đúng lúc sẽ giúp hành vi tốt xuất hiện nhiều hơn.

Điều quan trọng cần nhớ là mục tiêu của ABI không phải làm trẻ “ngoan” hơn.

Mục tiêu là giúp trẻ có một kế hoạch để xử lý những tình huống mà não của con vốn rất khó đối diện.

Khi được chuẩn bị trước, được luyện tập nhiều lần và được người lớn đồng hành, nhiều trẻ sẽ dần biết dừng lại, suy nghĩ và lựa chọn một cách phản ứng phù hợp hơn.

Đó là quá trình học kỹ năng điều hòa cảm xúc – từng chút một, mỗi ngày.