Nhận diện sớm trẻ có nguy cơ cao về rối loạn phát triển
1. “Nguy cơ cao” nghĩa là gì?
Trẻ nguy cơ cao về phát triển là những trẻ có dấu hiệu lệch khỏi tiến trình phát triển bình thường, hoặc có yếu tố nguy cơ từ sớm, khiến trẻ dễ gặp khó khăn về ngôn ngữ, vận động, nhận thức, hành vi hoặc cảm xúc nếu không được theo dõi và hỗ trợ kịp thời.
👉 Quan trọng: nguy cơ cao không đồng nghĩa với chẩn đoán bệnh, mà là tín hiệu cần theo dõi sát và can thiệp sớm.
2. Những nhóm trẻ cần được chú ý đặc biệt
Phụ huynh nên quan sát kỹ hơn nếu trẻ thuộc một trong các nhóm sau:
Sinh non, nhẹ cân, ngạt sau sinh
Có tiền sử co giật, viêm não, chấn thương sọ não
Gia đình có người mắc tự kỷ, chậm phát triển, rối loạn ngôn ngữ
Trẻ từng phải nằm hồi sức sơ sinh (NICU)
Trẻ có bất thường bẩm sinh hoặc nghi ngờ rối loạn di truyền
3. Dấu hiệu cảnh báo theo từng lĩnh vực phát triển
🧠 Giao tiếp – ngôn ngữ
Phụ huynh cần lưu ý khi trẻ:
Ít hoặc không bập bẹ khi > 9–10 tháng
Không nói từ đơn khi > 18 tháng
Không nói câu 2 từ khi > 2 tuổi
Ít giao tiếp bằng mắt, không chỉ trỏ để chia sẻ
Không đáp lại khi được gọi tên
🤸 Vận động
Lẫy, ngồi, bò, đi trễ hơn mốc tuổi chung
Đi không vững, hay té, vận động vụng về
Một bên tay/chân ít dùng hơn bên còn lại
🧩 Nhận thức – chơi
Không biết chơi giả vờ (cho búp bê ăn, nói chuyện qua điện thoại đồ chơi…)
Chơi lặp đi lặp lại một kiểu, khó thay đổi
Ít tò mò, ít khám phá môi trường xung quanh
🙂 Hành vi – cảm xúc
Ít mỉm cười, ít chia sẻ cảm xúc
Khó thích nghi khi thay đổi thói quen
Cơn ăn vạ dữ dội, kéo dài, khó trấn an
Có hành vi lặp lại: vẫy tay, xoay đồ vật, xếp hàng…
4. Khi nào phụ huynh nên đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn?
👉 Nên đi khám ngay nếu:
Trẻ mất kỹ năng đã có (ví dụ: trước nói được, sau không nói nữa)
Có co giật, bất thường thần kinh
Trẻ chậm nhiều lĩnh vực cùng lúc (nói + vận động + tương tác)
👉 Nên đi khám sớm nếu:
Phụ huynh cảm thấy “có gì đó không ổn”, dù người khác bảo “lớn sẽ hết”
Trẻ không đạt các mốc phát triển chính theo độ tuổi
📌 Trực giác của cha mẹ rất quan trọng – đừng bỏ qua.
5. Phụ huynh có thể làm gì ngay tại nhà?
Quan sát và ghi lại các mốc phát triển của con
Tăng tương tác: nói chuyện, chơi cùng, đọc sách, hạn chế màn hình
Tạo môi trường ổn định, nhiều giao tiếp hai chiều
Chủ động trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên phát triển
6. Thông điệp dành cho phụ huynh
🔹 Phát hiện sớm không phải để gắn nhãn, mà để giúp trẻ có cơ hội phát triển tốt hơn
🔹 Can thiệp sớm đúng cách có thể thay đổi rất nhiều quỹ đạo phát triển của trẻ
🔹 Cha mẹ không đơn độc – hãy tìm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần
