Tự kỷ và sức khoẻ tinh thần ở trẻ tuổi vị thành niên (teen)
Tuổi teen là giai đoạn có nhiều biến đổi lớn — thể chất, cảm xúc và xã hội. Đây cũng là lúc trẻ dễ gặp khó khăn về sức khỏe tâm thần. Với trẻ nằm trên phổ tự kỷ, những thách thức này có thể rõ rệt hơn.
Bài viết này giúp cha mẹ nhận biết sớm các dấu hiệu con đang gặp khó khăn và gợi ý những cách hỗ trợ phù hợp.
🌧️ Lo âu & trầm cảm ở trẻ tự kỷ vị thành niên
Nhiều trẻ tự kỷ tuổi teen có thể trải qua lo âu hoặc trầm cảm nhiều hơn các bạn đồng trang lứa. Một phần là vì cách trẻ tự kỷ giao tiếp hoặc tương tác xã hội khác với bạn bè, khiến các em dễ cảm thấy cô đơn hoặc bị tách biệt.
🔍 Nhận biết thay đổi hành vi — chìa khóa để hiểu cảm xúc của trẻ
Hành vi là một “ngôn ngữ” quan trọng giúp cha mẹ hiểu điều gì đang diễn ra bên trong trẻ, đặc biệt với những trẻ giao tiếp bằng lời còn hạn chế.
Hãy chú ý nếu con:
ăn hoặc ngủ nhiều hơn/ít hơn bình thường
dành quá nhiều thời gian một mình
mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích
trở nên nhạy cảm hơn khi căng thẳng, lo âu hoặc buồn bã
thu mình khỏi bạn bè, gia đình, thú cưng hoặc hoạt động thường ngày
Trẻ tự kỷ cũng có thể tăng hành vi lặp lại (như vẫy tay) hoặc khăng khăng giữ thói quen cố định. Đây có thể là cách trẻ đối phó với cảm xúc khó xử lý.
Khi thấy thay đổi, đó là thời điểm tốt để kết nối với trẻ — có thể bằng lời nói hoặc chỉ bằng sự hiện diện nhẹ nhàng.
🧠 Liệu pháp dành cho trẻ tự kỷ tuổi teen
Trẻ tự kỷ vẫn có thể đáp ứng tốt với các liệu pháp hành vi giống như trẻ không tự kỷ.
Tư vấn tâm lý, đặc biệt là liệu pháp hành vi nhận thức (CBT), có thể hữu ích.
Điều quan trọng là tìm một chuyên gia có kinh nghiệm làm việc với trẻ trên phổ tự kỷ, vì một số điều chỉnh nhỏ có thể giúp tăng hiệu quả trị liệu.
🆘 Khi nào cần hỗ trợ?
Đôi khi rất khó để cha mẹ nhận ra trẻ đang gặp khó khăn — và càng khó hơn để biết khi nào cần can thiệp. Điều này xảy ra ở mọi trẻ tuổi teen, dù là trẻ tự kỷ hay không.
Khủng hoảng sức khỏe tâm thần những năm gần đây đã ảnh hưởng mạnh đến thanh thiếu niên. Vì vậy, người lớn cần quan sát sát sao các thay đổi trong hành vi và cảm xúc của trẻ. Những thay đổi này có thể là tín hiệu cho thấy trẻ cần hỗ trợ — đôi khi hỗ trợ này vô cùng quan trọng.
🩺 Đồng hành cùng bác sĩ
Lắng nghe và kết nối với trẻ là bước đầu tiên. Bước tiếp theo là trao đổi với bác sĩ nhi khoa — người hiểu rõ quá trình phát triển của trẻ từ nhỏ đến lớn.
Bác sĩ có thể:
nhận diện các vấn đề sức khỏe tâm thần đi kèm tự kỷ
tầm soát lo âu, trầm cảm
hướng dẫn gia đình tìm đúng dịch vụ hỗ trợ
Nếu cha mẹ đang lo lắng, hãy liên hệ bác sĩ để được tư vấn bước tiếp theo.
💛 Ghi nhớ
Không phải mọi trẻ tự kỷ đều sẽ mắc thêm một rối loạn sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, việc thường xuyên trò chuyện, chơi cùng con, kết nối qua sở thích sẽ giúp xây dựng khả năng phục hồi — một kỹ năng quan trọng để trẻ đối mặt với căng thẳng và phát triển vững vàng trong tương lai.
